Vrijwel elke leider kent dit moment. De vergadering is voorbij en de beslissing is genomen. Pas op weg naar huis dient de eigenlijke vraag zich aan. Die vraag is niet of dit de juiste beslissing was, maar waarom jíj hiervoor koos en niet voor iets anders. De tweede vraag is de ongemakkelijkste. Ze gaat niet over de organisatie, maar over degene die haar leidt.

Leiderschap wordt meestal beschreven in taken: richting geven, beslissen, mensen ontwikkelen en resultaten boeken. Die beschrijving klopt, maar ze is onvolledig. Voordat je als leider iets doet, ben je al iemand. Je brengt drijfveren, ervaringen, angsten en overtuigingen mee, en die beslissen aan elke vergadertafel ongemerkt mee. Wie die onderstroom niet kent, wordt er niet minder door gestuurd. Hij wordt er alleen minder bewust door gestuurd. Daarom is zelfkennis de eerste voorwaarde van het vak. Je kunt anderen geen richting geven zonder te weten naar welke kant je zelf al overhelt.

Deze eerste cyclus begint daarom aan de binnenkant. Leiderschapsmodellen, stijlen en theorieën komen aan bod in webinar 1.2. Eerst stellen we een andere vraag: wie ben jij, los van je functietitel? Introspectie is hier geen bespiegeling op afstand. Ze is een praktisch instrument, omdat ze verandert wat je doet op het moment zelf. Herken je je reflex tot controle, dan kun je die laten liggen voordat je hem uitvoert. Weet je dat je conflicten mijdt, dan kun je je afvragen of zwijgen op dit moment wijsheid is of angst. Ken je je behoefte aan erkenning, dan kun je toetsen of je leidt of je bewijst. Dezelfde toets geldt voor andere patronen. Denk aan stilte die overweging heet maar vermijding is. Denk ook aan perfectionisme dat een fout ontwijkt in plaats van kwaliteit te dienen, en aan de redder die overneemt waar hij denkt te helpen. Actiedrang kan onzekerheid wegdrukken. Tot slot is er de neiging het probleem buiten jezelf te leggen, zodat je niet naar binnen hoeft te kijken. Zelfkennis schept een korte ruimte tussen prikkel en reactie. In die ruimte ligt je keuzevrijheid.

AI houd je hierin een scherpe spiegel voor. Een systeem dat sneller, consistenter en schijnbaar objectiever adviseert dan jij, roept vragen op die eerder onbesproken bleven. Vertrouw je het systeem meer dan je eigen oordeel? Of grijp je juist naar controle zodra een machine meebeslist? Beide reflexen zeggen iets over de bron van je gezag en over de ruimte die je je eigen oordeel gunt. AI brengt vooral aan het licht waar je leiderschap al op steunde, en waar die steun ontbrak. Ken je jezelf niet, dan kun je moeilijk bepalen wanneer je een systeem kunt vertrouwen en wanneer tegenspraak nodig is. De gevolgen daarvan dragen ook de mensen die op je rekenen.

Deze cyclus benadert leiderschap als een verhouding tot jezelf. Die verhouding wordt voortdurend onderzocht en onder druk gezet door de vraag wat AI erin verandert. De cyclus telt vier bijeenkomsten. Je kunt ze afzonderlijk volgen, maar wie ze alle vier bijwoont, ervaart een opbouw. Webinar 1.1 staat in het teken van zelfonderzoek. Webinar 1.2 verbreedt dat onderzoek met perspectieven uit de leiderschapstheorie. In seminar 1.3, "In je kracht staan", beproef je het in de praktijk door je kracht en je rollen te onderzoeken. Webinar 1.4 is reflectief. Het keert terug naar de beginvraag en spiegelt die aan rollen, kracht en potentieel.

Zie deze cyclus als een uitnodiging. Sta iets langer stil voordat je de volgende vergadering binnenloopt. Vraag je af wie daar eigenlijk binnenloopt.

Vijf vragen om mee te beginnen

1. Wanneer nam je voor het laatst een beslissing waarvan je achteraf niet zeker weet of die voortkwam uit overtuiging of uit gewoonte?
2. Welke eigenschap van jezelf als leider zou je nooit hardop toegeven, en wat zegt die terughoudendheid over hoe je naar jezelf kijkt?
3. Vertrouw je sneller op het advies van een AI-systeem dan op je eigen twijfel? Wat zegt dat over de plaats die je je eigen oordeel geeft?
4. Stel dat je morgen geen titel of functie meer hebt. Wat blijft er dan over van je leiderschap?
5. Wie om je heen kan je het eerlijkst vertellen wie je als leider werkelijk bent, en wanneer heb je die persoon voor het laatst om die eerlijkheid gevraagd?